Sut y bydd y cymorthdaliadau fferm newydd yng Nghymru yn effeithio ar afonydd?

Mae cymorthdaliadau fferm yng Nghymru yn newid. Bydd y ffordd y caiff y Cynllun Ffermio Cynaliadwy newydd ei sefydlu yn effeithio’n sylweddol ar fioamrywiaeth yng Nghymru, gan gynnwys yr afon Dyfrdwy a’i bywyd gwyllt.

Mae’r cynllun newydd yn cael ei sefydlu fel y bydd ffermydd yn cael taliadau am gymryd camau cyffredinol. Yn y dyfodol, byddant hefyd yn cael taliadau ychwanegol am gyflawni camau gweithredu dewisol a chydweithredol.

Mae 17 o gamau gweithredu cyffredinol yn yr ymgynghoriad, ac ni fydd pob un ohonynt yn effeithio ar afonydd. Rydym wedi dewis y rhai a fydd yn effeithio fwyaf ar afonydd.

Cam gweithredu cyffredinol 3:

Iechyd pridd a chynllunio maetholion. Mae priddoedd iach gyda’r lefelau cywir o faetholion yn hanfodol i osgoi llygru dŵr ffo i afonydd. Mae angen rhywfaint o’r gweithredu hwn eisoes o dan reoliadau adnoddau dŵr 2021, felly mae eisoes yn ofynnol iddo fod yn rhan o’r cynllun.

Cam gweithredu cyffredinol 4:

Rhaid i ffermwyr hau cnwd gorchudd i osgoi caeau noeth dros y gaeaf. Bydd hyn o fudd mawr i afonydd, gan helpu i leihau erydiad pridd dros y gaeaf, yn enwedig problem o sofl Indrawn.

Mae hyn hefyd yn broblem i gnydau porthiant lle cânt eu pori i lawr i bridd noeth. Ar hyn o bryd, dim ond byffer o 5m sydd ei angen ar y cam gweithredu ar gyfer y cnydau hyn; ni fydd hwn ar ei ben ei hun yn gallu dal yr holl ddŵr ffo o’r caeau moel hyn.

Cam gweithredu cyffredinol 6:

Rheoli mawndir. Mae mawndir yn storfa enfawr o ddŵr yn yr ucheldiroedd, gan helpu i leihau effaith sychder a llifogydd. Mae’n dda gweld cefnogaeth i ffermydd i’w rheoli; mae’n gam gweithredu cyffredinol allweddol y gall pob fferm sydd â mawndir gael mynediad ato.

Cam gweithredu cyffredinol 7:

Cynnal a chadw cynefinoedd. Bydd angen nodau, canlyniadau a chyfyngiadau ar gyfer cynefinoedd lled-naturiol ar y fferm. Hoffwn weld afonydd a choridorau glannau afon yn cael eu cynnwys fel cynefinoedd ynddynt eu hunain, gan fod angen gofynion rheoli penodol arnynt.

Cam gweithredu cyffredinol 9:

Gweithio gyda Cyfoeth Naturiol Cymru i greu cynllun rheoli ar gyfer pob safle gwarchodedig. Mae afon Dyfrdwy yn safle gwarchodedig, felly mae’n dda gweld y gweithredu hwn ar waith.

A oes gan Cyfoeth Naturiol Cymru y capasiti i greu’r holl gynlluniau hyn? Rwy’n meddwl bod rôl i sefydliadau ac ymgynghorwyr eraill i helpu.

Cam gweithredu cyffredinol 10:

Creu pyllau a phyllau dŵr tymhorol. Mantais amlwg i afonydd. Bydd yn storio mwy o ddŵr yn y dirwedd, a fydd yn helpu i leihau llifogydd a sychder i lawr yr afon. Gweithred braf, glir, hawdd ond bydd angen buddsoddiad gan ffermydd i’w rhoi ar waith.

Cam gweithredu cyffredinol 13:

Rhaid i bob fferm fod â 10% o orchudd coed ar draws yr ardal a ffermir. Mae rhagor o goed yn golygu mwy o ymdreiddiad a llai o lif dros y tir, sydd o fudd i afonydd. Fodd bynnag, mae hwn yn ofyniad dadleuol gan y gallai olygu tynnu tir allan o gynhyrchiant.

Mae’n dda gweld bod hyn yn cynnwys amaeth-goedwigaeth, a dylai gynnwys gwrychoedd. Mae’r ddau yn darparu buddion ar gyfer ansawdd dŵr ac yn lleihau’r effeithiau ar gynhyrchu bwyd.

Yn gyffredinol, bydd y cynllun yn gwneud gwelliant sylweddol i afonydd. Fodd bynnag, i gydymffurfio, mae buddsoddi amser ac arian mewn ffermydd yn sylweddol. Os na fydd y taliadau’n ddigonol, ni all llawer o ffermydd dderbyn y cynnig, a bydd y manteision ar gyfer y dirwedd gyfan yn cael eu colli.

Hefyd, gellid gwneud y cynllun yn fwy deniadol drwy ei wneud yn symlach. Gellid cael gwared ar yr opsiynau sydd â llawer o waith papur ac unrhyw beth sydd ei angen eisoes o dan y rheoliadau presennol. Bydd cynllun symlach yn costio llai i fferm ei weithredu, gan ei wneud yn fwy deniadol.

Gellir darllen yr ymgynghoriad llawn yma: https://www.llyw.cymru/cynllun-ffermio-cynaliadwy-ymgynghori